Mediteren

Bij het woord meditatie denken veel mensen aan een stereotiepe houding, wierook of een kaars. En een omhoog gerichte blik ter inspiratie. Het is nuttiger om te spreken van een ‘meditatieve levenshouding’. Die omvat zowel leven met beide voeten op de grond, als momenten van stilte en bezinning, als het verlangen om alle vermogens van je geest te ontplooien. Een meditatieve houding is het voornemen om in de loop van elke dag te oefenen in bewust leven. Elke dag een druppeltje meer bewustzijn kan je leven grondig veranderen…

Mediteren is aandacht plus inzicht

Mediteren is jezelf neutraal beschouwen. Op de gewone manier naar onszelf kijken doen we vanuit ons ego; onze gekende opvattingen, emoties en lichamelijke toestand. Ons ego is een reeks manieren die we in de loop van ons leven hebben ontwikkeld om zo goed mogelijk te functioneren. Die manieren zijn helaas vaak dat we krampachtig naar geluk zoeken of dat we lastige ervaringen automatisch wegduwen of controleren.

Wanneer we onszelf meer aanhoudend ontspannen en meer onthecht onderzoeken, breiden we ontspanning uit tot een meditatieve houding. Meting van hersenpatronen toont dat meditatie het centrum kalmeert waar angst en woede ontstaan. Als je opgewonden of bange reacties afzwakt, begint je ‘vrije natuur’ zich opnieuw te manifesteren. Je ziet de nutteloosheid in van overdreven reacties of controle, en van het telkens opnieuw terecht komen in een oude kramp.

Mediteren is een pauze creëren tussen de ene automatische reactie en de andere. In die rustpauze observeren we onze innerlijke toestand, onze mogelijkheden en onze omgeving. Als we de rust lang genoeg aanhouden, merken we dat we opnieuw in contact komen met dezelfde spontaniteit als toen we kind waren, maar nu aangevuld met het inzicht en de ervaringen als volwassene. Vanuit onze spontaniteit komt een impuls, meestal zuiver en juist. Vanuit onze ervaringen overwegen we of die impuls gepast is in de huidige situatie, of we hem volgen of niet, of dat nu moet of later. Een meditatieve houding is telkens opnieuw die kleine momenten van vrije keuze opzoeken.

De meest eenvoudige en praktische vormen van mediteren combineren twee vormen van bewustzijn: aandacht en inzicht. Rustige aandacht voor hoe we de realiteit naar buiten toe waarnemen via onze zintuigen en innerlijke aandacht via lichamelijk gewaar zijn. Inzicht is nodig om bewust te worden hoe we die realiteit al dan niet vervormen in onze geest, via oordelen, veronderstellingen, inbeelding.

Op een meditatieve manier naar onszelf kijken is eigenlijk het verruimen van ons bewustzijn. Meestal gaan we helemaal op in gedachten, emoties of bezigheden. Onder stress gaan we bovendien vaak helemaal op in wat buiten ons ligt, en verwaarlozen we onze innerlijke wereld. Mediteren is wat we ook omschrijven als: ‘goed bij jezelf blijven’. Dat is aandacht hebben voor je hele bewustzijn in het hier en nu. We ervaren dan dat ons ‘zelf’ een vloeiende toestand is, niet vast te pinnen, een constante creatieve aanpassing aan de realiteit.

Mediteren is onbevangen zijn

Door te blijven ontspannen en aandachtig te zijn voor onze mentale reacties, herstellen we de verbinding tussen geest en lichaam. Door bijvoorbeeld te letten op lichaamssignalen weet je op de duur hoe je geestelijk reageert op je situatie. En omgekeerd, door te merken hoe je reageert op een situatie, kan je merken welke lichaamssignalen je daarbij krijgt. Als die laatste te hevig zijn, kan je jezelf wat meer ontspannen.

Lichamelijk kunnen we rust bevorderen door een stevige houding aan te nemen, door onze ogen stabiliteit te geven en door onze adem regelmatig te houden. Als we onze geest observeren, merken we dat die probeert onlust te bezweren door repetitieve emoties, gedachten en activiteiten. Ongeveer zoals we onszelf als bang kind susten met herhaalde klanken, woorden of bewegingen. Mediteren is onlust en onrust verminderen door prikkels van binnenuit en buitenaf te verminderen. Dan ontstaat een gevoel van ruimte waarin we onszelf vrijer kunnen benaderen en onderzoeken.

Basismeditatie

1. Neem een stevige houding aan:

  • Zit vooraan op een stevige, harde stoel, of op een meditatiekussen of opgerolde deken zodat je bekken wat naar voor kan kantelen.
  • Maak je houding tegelijk stevig en ontspannen: ruggengraat verticaal en gestrekt, handen los in schoot, nek gestrekt en hoofd licht naar voor gekanteld.
  • Hou je ogen ontspannen gericht op een punt of voorwerp voor je.

2. Concentreer je op de beweging van je adem:

  • Bij het inademen voel je borst en buik uitzetten en volstromen met energie. Begeleid je dit met het woordje ‘in’.
  • Bij het uitademen voel je hoe je  inkrimpt en energie loslaat. Denk: ‘uit’.
  • Laat je adem in zijn spontane ritme en stel gewoon vast waar en wanneer hij hapert of stokt.
  • Als je buik niet meedoet, voel dan de mogelijke ruimte die je adem daar kan innemen. Naarmate je ontspant kan het uitademen telkens wat meer in je buik zakken.

3. Omgaan met emoties en gedachten:

  • Observeer opkomende emoties, gedachten of sensaties neutraal en vat ze samen met bv.: ‘voelen’ of ‘denken’ of ‘kriebel’. Ga noch mee met emoties en gedachten, noch onderdruk ze. Na deze vaststellingen richt je je aandacht weer op je adem.
  • Neem emoties en gedachten op bij het inademen en laat ze los tijdens het uitademen. Versterk de ervaring ‘voelen’ of ‘denken’ met: ‘aanvaarden en loslaten…’
  • Laat alle woorden weg. Neem enkel waar.

Meditatie is meer onthechtheid en meer betrokkenheid

Mediteren hoeft zich  niet toe te beperken tot zitten. Je kan een meditatieve houding ontwikkelen al lopend, liggend, dansend, werkend… Meditatief leven is aandacht hebben voor het brede veld van je bewustzijn. Je kan je aandacht leren afwisselen: zoveel % voor gevoel, zoveel % voor lichaam, zoveel voor gedachten en activiteiten. En uiteindelijk kan je ook leren om meditatie niet te herleiden tot navelstaren: door je aandacht ongeveer 50% op jezelf en 50% op de omgeving te richten. Dit kan ingrijpende gevolgen hebben voor hoe we met relaties omgaan…

Tijdens het mediteren ontwikkel je innerlijke rust en evenwicht midden de uiterlijke drukte. Je topt felle emoties en overheersende gedachten worden af. Mensen die mediteren recupereren sneller van ziekte, neerslachtigheid of vermoeidheid en beheersen beter pijn. Je kan sneller reactiepatronen en illusies doorzien. Je kan meer aanvaarden wat is en beter ‘problemen’ incasseren. Er ontstaat een gevoel van ruimte en zachtmoedigheid. Liefde en zinvolheid krijgen een directe, no-nonsense betekenis. Mediteren bevrijdt van egoïsme en stimuleert om anderen te helpen door onze kwetsbaarheid en steun met hen te delen.

Literatuur:

  • Kabat-Zinn J., Handboek meditatief ontspannen, Haarlem 2000
  • Thich Nhat Hahn, Iedere stap is vrede, Deventer 1994
  • Trungpa C., Het pad is het doel, Amsterdam 1997
  • Bhante Henepola Gunatarana, Meditatie in alle eenvoud, Haarlem 2005

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *