Ontspannen

Stress is een natuurlijk fenomeen. Door gezonde inspanning, door geconcentreerd en intens te doen wat moet gedaan worden, voelen we ons stromen van energie. Als stress te lang duurt, raken we echter permanent uit evenwicht en putten we onze reserves uit. Vele onverklaarbare (‘psychosomatische’) klachten, pijn en ziekte hebben te maken met teveel negatieve stress. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie worden (negatieve) stress en depressie dé volksziekten van deze eeuw.

Stress geeft vage of onbegrijpelijke klachten

Meestal kom je met stress terecht bij een huisdokter. Maar aanvankelijk zijn de klachten niet zo gemakkelijk in verband te brengen met stress. Die klachten kunnen gaan van hoofdpijn, uitputting, piekeren, slapeloosheid, maag- en darmproblemen, hartproblemen tot en met depressie en angststoornissen. Er is dus allereerst een goed medisch onderzoek nodig om na te gaan of er ook geen lichamelijke stoornis mee gemoeid is.

Als je de psychologische kant bekijkt, is stress een verstoorde balans tussen inspanning en ontspanning. De inspanning is dikwijls een poging om o.a. werkdruk, relatieproblemen, financies, huisvesting onder controle te houden. Wanneer dat niet lukt, kan dat een gevoel geven dat je faalt. In plaats van genoeg te ontspannen en te genieten, doe je nog eens extra je best. Maar als je te lang je best doet, raak je in een toestand van permanente overbelasting en in feite, zonder het te beseffen, ook in een angsttoestand.

Stress is het samenkrimpen van lichaam en geest

Ons lichaam kan geen onderscheid maken tussen stress en angst. We reageren op beide ervaringen met verhoogde opwinding. Ons lichaam maakt zich klaar om te vechten of te vluchten. Maar bij stress is er geen reëel gevaar, we kunnen niet vechten of vluchten, we zitten gevangen. Er ontstaat een vicieuze cirkel. Stress brengt ons letterlijk ‘buiten onszelf’. We verkrampen, drukken onze gevoeligheid weg en reageren niet langer op de signalen die aangeven dat we over onze grenzen gaan. We missen dus telkens de kans om onze situatie draaglijker en aangenamer te maken. We noemen dat: ‘ik loop mezelf voorbij’ of ‘ik ben mezelf kwijt’. Verlangen naar rust is het begin van zelfgenezing.

Efficiënter omgaan met stress kan bijvoorbeeld door een steviger houding te beginnen aannemen en rustiger en dieper te ademen. Een stevige houding geeft meer zelfvertrouwen, waakzaamheid en incasseringsvermogen. Als je stevig zit of staat, word je gedragen door je beenderstelsel en moet je niet zoveel spieren gebruiken. Vanuit zo’n houding kan je het jezelf permitteren om wat controle los te laten. Rustig en diep ademen doorbreekt de angst dat het teveel wordt en voorkomt teveel piekeren, activiteit en moeheid.

Door zacht en traag te ademen en bewegen, laat je gedachten en emoties niet meer automatisch je aandacht opeisen. Door letterlijk even stil te zitten of te staan bij lichamelijke gewaarwordingen, verleg je het centrum van je bewustzijn een beetje van hoofd naar lichaam.

Ontspanningsoefening

  • Neem een stevige houding aan. Zit op een stevige, harde stoel. Zit vooraan zodat je bekken wat naar voor kan kantelen. Beide voeten plat op de grond en iets uit mekaar. Hou je ruggengraat verticaal en gestrekt. Schouders en armen hangen, handen los in schoot. Hoofd licht naar voor gekanteld.
  • Maak contact met de aarde. Voel het volledige steunvlak van beide voetzolen. Voel de twee steunpunten van je zitbeenderen op de stoel. Voel hoe energie via voeten, benen, bekken en ruggengraat naar je hoofd stroomt. En omgekeerd.
  • Maak je ontspanning intenser. Knijp beurtelings je verschillende lichaamsdelen aan en laat weer los. Wek een zwaartegevoel op door je bij elke uitademing wat meer in grond te voelen zinken. Elke uitademing is loslaten van stress, zorgen, moeheid… Wek een warmtegevoel op door te denken aan bvb. zon, wind, water, massage op je huid.
  • Eindig door je vuisten samen te knijpen, diep adem te halen, je te rekken… Laat het effect van de ontspanning doorstromen in je volgende (vertraagde) activiteiten.

Ontspanning van lichaam en geest

Een beetje ontspannen is uiteraard niet voldoende als we onze drukke, perfectionistische of materialistische levensstijl blijven aanhouden. Een cliënt die na teveel stress op het werk een hartinfarct achter de rug had, zei het zo: ‘Ik stel nu de kwaliteit van mijn leven voorop. Ik geniet van kleine dingen. Na inspanning haal ik de voet van het gaspedaal.’

Ontspanning gaat niet alleen om spieren en zenuwen maar om onze geest. We ontspannen pas als we onze realiteit aanvaarden. Ontspanning en  psychotherapie zijn beide oefeningen om onze situatie neutraal onder ogen te leren zien. Wie én een probleem ervaart én zich daarbij relatief kan ontspannen, is al voor een deel uit greep van dat probleem. Door lichamelijke én geestelijke verkramping te lossen, komen onontgonnen gevoelens, inzichten  en mogelijkheden vrij. We zakken in een bedding, voelen ons opnieuw gedragen.

Literatuur:

  • Swinnen L., De kleur van stress, Antwerpen 1997
  • Van Houdenhove B., Ziek zonder ziekte, Tielt 1998
  • Berger E., Le mouvement dans tous ses états, Paris 1999
  • Kabat-Zinn J., Handboek meditatief ontspannen, Haarlem 2000


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *